Upały w pracy – najwyższa temperatura dopuszczalna w miejscu pracy, obowiązki pracodawcy i prawa pracownika

Ostatni weekend przyniósł rekordowo wysokie temperatury w całym kraju. Upał znacząco utrudnia wykonywanie obowiązków zawodowych. Wiele osób zastanawia się, czy istnieje najwyższa temperatura dopuszczalna w miejscu pracy, czy pracodawca powinien zapewnić klimatyzację, kiedy możliwe jest skrócenie czasu pracy albo przejście na pracę zdalną.

W tym artykule wyjaśniam, jakie obowiązki spoczywają na pracodawcy oraz jakie prawa przysługują pracownikowi i co zrobić, gdy warunki pracy zagrażają zdrowiu.

Czy przepisy określają najwyższą temperaturę dopuszczalną w miejscu pracy?

Obecnie polskie przepisy nie wskazują maksymalnej temperatury, której nie można przekroczyć w pomieszczeniach pracy dla osób dorosłych.

Przepisy określają natomiast minimalną temperaturę, która powinna wynosić:

• 18°C – w przypadku większości prac biurowych,
• 14°C – przy cięższych pracach fizycznych (o ile względy technologiczne na to pozwalają).

Brak ustawowego maksimum nie oznacza jednak, że pracodawca może ignorować ekstremalne upały.

Zgodnie z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy, odpowiednie do rodzaju wykonywanych obowiązków przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Jakie obowiązki ma pracodawca podczas upałów?

Gdy temperatura znacząco wzrasta, pracodawca powinien podejmować działania ograniczające ryzyko przegrzania organizmu pracowników.

W praktyce może to oznaczać między innymi:

• zapewnienie nieodpłatnie wody do picia,
• ograniczenie czasu przebywania w najbardziej nagrzanych pomieszczeniach,
• stosowanie przerw regeneracyjnych,
• odpowiednią organizację pracy,
• zapewnienie wentylacji lub innych rozwiązań poprawiających komfort pracy,
• ograniczenie wykonywania szczególnie uciążliwych prac w najgorętszych godzinach dnia.

Warto pamiętać, że obowiązek zapewnienia napojów profilaktycznych pojawia się m.in. wtedy, gdy temperatura w pomieszczeniu przekracza 28°C, a przy pracy na zewnątrz – 25°C.

Szczególne regulacje dotyczą młodocianych

W wykazie prac wzbronionych młodocianym wymieniono m.in. prace w pomieszczeniach, w których temperatura powietrza przekracza 30°C i wilgotność powietrza przekracza 65%, oraz prace w temperaturze niższej niż 10°C. Dla tej grupy pracowników takie warunki są co do zasady zakazane.

Uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy

Jeżeli wysoka temperatura w miejscu pracy powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia (np. ryzyko udaru cieplnego, odwodnienia), organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą:

• nakazać usunięcie uchybień,
• wstrzymać pracę lub zakazać wykonywania pracy w miejscach, gdzie stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi.

Czy pracodawca musi zapewnić klimatyzację?

Przepisy nie nakładają ogólnego obowiązku montowania klimatyzacji w każdym miejscu pracy.

Jeżeli jednak klimatyzacja została zainstalowana, pracodawca ma obowiązek:

• utrzymywać ją w należytym stanie technicznym,
• regularnie ją serwisować,
• zapewnić, aby nie stwarzała zagrożenia dla zdrowia pracowników.

Jeżeli klimatyzacji nie ma, pracodawca powinien zastosować inne środki poprawiające warunki pracy, np.:

• wentylację,
• rolety lub żaluzje ograniczające nagrzewanie pomieszczeń,
• wentylatory,
• zmianę organizacji pracy.

Najważniejsze jest bowiem osiągnięcie celu, jakim jest zapewnienie bezpiecznych warunków wykonywania obowiązków.

Z orzecznictwa NSA (wyrok z 07.07.2022 r., III OSK 1343/21) wynika, że pracodawca musi stosować „najnowocześniejsze rozwiązania techniczne i odpowiednie zmiany w organizacji pracy”, aby zapewnić wymaganą temperaturę – nawet jeśli wiąże się to z kosztami – i nie może powoływać się na trudności techniczne, jeżeli proces pracy nie wymaga skrajnych temperatur.

W praktyce oznacza to, że jeżeli bez klimatyzacji nie dałoby się zapewnić bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (w tym wymaganej temperatury i jakości powietrza), to jej zainstalowanie stałoby się jednym z obowiązkowych środków realizacji obowiązków pracodawcy w zakresie BHP.

Praca na zewnątrz podczas upałów – szczególne obowiązki pracodawcy

Osoby wykonujące pracę na zewnątrz są szczególnie narażone na skutki wysokiej temperatury.

Pracodawca powinien zadbać przede wszystkim o:

• stały dostęp do wody,
• możliwość odpoczynku w zacienionym miejscu,
• odpowiednią organizację pracy,
• ograniczenie wysiłku fizycznego w godzinach największego nasłonecznienia,
• środki ochrony przed promieniowaniem słonecznym, jeżeli wymagają tego warunki pracy.

Czy możliwe jest skrócenie czasu pracy podczas upałów?

Wielu pracowników pyta o skrócenie czasu pracy.

Co istotne, przepisy nie przewidują automatycznego skrócenia dnia pracy po osiągnięciu określonej temperatury.

Pracodawca może jednak samodzielnie zdecydować o wprowadzeniu rozwiązań takich jak:

• wcześniejsze zakończenie pracy,
• dodatkowe przerwy,
• rozpoczęcie pracy we wcześniejszych godzinach,
• elastyczna organizacja czasu pracy.

Takie działania często pozwalają ograniczyć ryzyko związane z wysokimi temperaturami i poprawiają bezpieczeństwo pracowników.

Czy podczas upałów można wykonywać pracę zdalną?

Samo wystąpienie wysokiej temperatury nie daje automatycznego prawa do pracy zdalnej.

Jeżeli jednak charakter obowiązków na to pozwala, pracodawca może zdecydować o czasowym wykonywaniu pracy poza biurem. Dla wielu firm jest to rozwiązanie korzystne zarówno organizacyjnie, jak i z punktu widzenia bezpieczeństwa pracowników.

Każdy przypadek należy jednak oceniać indywidualnie.

Kiedy pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy?

Prawo przewiduje sytuacje, w których pracownik może odmówić wykonywania pracy.

Dotyczy to przypadków, gdy warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia.

Nie oznacza to jednak, że każda wysoka temperatura automatycznie uprawnia do opuszczenia stanowiska pracy.

Przed podjęciem takiej decyzji warto:

• poinformować przełożonego o zagrożeniu,
• udokumentować warunki pracy,
• zachować rozwagę i działać zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Najczęstsze błędy popełniane przez pracowników

W praktyce często spotykamy się z sytuacjami, w których pracownicy działają pod wpływem emocji. Może to utrudnić późniejsze dochodzenie swoich praw.

Najczęstsze błędy to:

• samowolne opuszczenie miejsca pracy bez poinformowania pracodawcy,
• brak zgłaszania niebezpiecznych warunków,
• nie wykonywanie poleceń bez podstawy prawnej,
• brak dokumentowania naruszeń.

Znacznie lepszym rozwiązaniem jest spokojne zgłoszenie problemu, zebranie dowodów i – w razie potrzeby – skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej.

Dlaczego warto skonsultować swoją sytuację z adwokatem?

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa pracy wymagają każdorazowo odniesienia do indywidualnej sytuacji. To, co w jednym przypadku będzie naruszeniem obowiązków pracodawcy, w innym może być zgodne z prawem.

Pomoc adwokata pozwala:

• ocenić, czy prawa pracownika zostały naruszone,
• ustalić, jakie roszczenia przysługują w konkretnej sprawie,
• uniknąć działań, które mogłyby pogorszyć sytuację pracownika,
• skutecznie dochodzić swoich praw przed pracodawcą lub sądem.

Profesjonalna analiza daje przede wszystkim spokój i pewność, że podejmowane działania są zgodne z obowiązującymi przepisami.

Choć przepisy nie określają najwyższej temperatury dopuszczalnej w miejscu pracy, nie oznacza to, że pracodawca może pozostawić pracowników bez odpowiednich warunków podczas upałów. Ma on obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne środowisko pracy, w tym dostęp do wody oraz odpowiednią organizację pracy. W określonych przypadkach rozwiązaniem może być również praca zdalna, dodatkowe przerwy lub skrócenie czasu pracy, jeśli pozwala na to organizacja przedsiębiorstwa.

Jeżeli masz wątpliwości, czy Twój pracodawca prawidłowo wywiązuje się ze swoich obowiązków lub potrzebujesz pomocy w ocenie swojej sytuacji, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia. W tym celu umów się na konsultację w Kancelarii Adwokackiej Joanny Gałdzewicz w Warszawie. Adwokat pomoże Ci w interpretacji zawiłych przepisów, odniesie je do Twego indywidualnego przypadku i znajdzie odpowiednie rozwiązanie.