Stwierdzenie nabycia spadku – z ustawy i z testamentu

W polskim prawie, po śmierci bliskiej osoby należy dopełnić formalności związanych z dziedziczeniem po niej. Jest to niezbędne, aby wprowadzić zmiany chociażby w księgach wieczystych, czy też mieć łatwiejszą drogę do przeprowadzania w przyszłości kolejnych spraw związanych z dziedziczeniem.

Wyróżniamy dziedziczenie testamentowe i ustawowe, w razie braku testamentu. W obu przypadkach należy przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku lub pójść do notariusza w celu uzyskania poświadczenia dziedziczenia. Tylko uzyskując dokument w postaci prawomocnego  postanowienia Sądu po przeprowadzonym postępowaniu lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, spadkobierca może występować w sposób jasny wobec osób trzecich jako sukcesor zmarłej osoby. 

Trzeba nadmienić jednak, że notarialny akt poświadczenia dziedziczenia możliwy jest tylko w przypadku, gdy spadkobiercy są zgodni co do dziedziczenia oraz stawią się u notariusza. W pozostałych przypadkach np. gdy kwestionowany jest testament, lub nie są znane z góry wszystkie dane osób dochodzących do spadku, należy udać się do Sądu.

Co ważne, spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. A zatem –  wszystkie wyżej wymienione dokumenty mają charakter jedynie wtórnego potwierdzenia stanu rzeczy, jaki zaistniał z mocy samego prawa, w chwili śmierci danej osoby, lecz są również, jak już wskazano, niezbędne do wielu dalszych czynności wymaganych w związku z przeniesieniem prawa własności poszczególnych składników majątkowych spadkodawcy.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – pismo inicjujące postępowanie

Postępowanie sądowe inicjowane jest w tym przypadku wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Wniosek taki podlega stosownym opłatom. Należy pamiętać nie tylko o opłacie od wniosku w kwocie 100 zł, ale również dodatkowej opłacie za wpis do Rejestru Spadkowego wynoszącej 5 zł. Wniosek powinien odpowiadać wymogom pisma procesowego, choć składany jest w tzw. postępowaniu nieprocesowym. Najlepiej, aby został sporządzony przez adwokata, tak aby żaden niezbędny szczegół przy jego składaniu nie umknął i nie powodował przedłużania postępowania poprzez konieczność wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma. We wniosku należy wskazać kto i w jakim udziale dochodzi do spadku. Uczestnikami postępowania są wszyscy spadkobiercy. Sąd będzie ustalał krąg spadkobierców, w którym to celu odbierze m. in. tzw. zapewnienie spadkowe. Przed sądem spadku można złożyć również oświadczenia o jego odrzuceniu lub o przyjęciu. Czynność ta podlega stosownym opłatom.

Dziedziczenie z ustawy

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. To oznacza, że krąg spadkobierców ustala się właśnie na moment śmierci spadkodawcy. Jeżeli spadkodawca nie pozostawił testamentu, albo gdy żadna z osób, które spadkodawca powołał do spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą, do spadku po nim dochodzą kolejne osoby według ustawy.

Spadkobierca nie może dziedziczyć

Pojawia się pytanie co oznacza, że potencjalny spadkobierca nie może nim być? Z odpowiedzią przychodzą przepisy art. 927 k.c. oraz 928 k.c.

W myśl pierwszego z nich nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Jednakże dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe. Natomiast fundacja lub fundacja rodzinna, ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu.

Uznanie za niegodnego dziedziczenia

Zgodnie z art. 928 k.c. spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

– dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;

– podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;

– umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego;

– uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową;

– uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.

Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.

Podkreślić należy jednak, że „rozstrzyganie o niegodności dziedziczenia nie jest możliwe w postępowaniu nieprocesowym (np. w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku lub w postępowaniu o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku), lecz jedynie w odrębnym postępowaniu procesowym” (Kodeks cywilny. Komentarz red. serii prof. dr hab. Konrad Osajda, red. tomu dr Witold Borysiak).

Niegodność dziedziczenia jest zagadnieniem szerokim, wymagającym rozwinięcia w ramach innego wpisu.

Kolejność dziedziczenia

I grupa spadkobierców  – dzieci i małżonek

Najprostszy sposób dziedziczenia z ustawy, gdy spadkodawca pozostawił zstępnych i ewentualnie małżonka, ponieważ w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.

II grupa – małżonek, rodzice i rodzeństwo

Dziedziczenie to ma miejsce, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych, bowiem w braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice. Obwarowane jest licznymi warunkami, o których szerzej poniżej.

Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku.

W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.

Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.

Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym.

Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.

Udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.

W braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy.

 III grupa – dziadkowie

W braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy, którzy dziedziczą w częściach równych.

Jeżeli którekolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. W tym miejscu dochodzimy do dziedziczenia spadku przez dalszą rodzinę spadkodawcy. Jak widać ta grupa obwarowana jest kolejnymi dość skomplikowanymi warunkami dochodzenia do spadku.

Jeżeli dziecko któregokolwiek z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.

W braku dzieci i wnuków tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada pozostałym dziadkom w częściach równych.

IV grupa – pasierbowie

W braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku.

Pasierb dziedziczy zatem, jeżeli żadne z jego rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku. Sytuacja ta budzi wiele kontrowersji, gdyż mogą i często występują takie okoliczności, w których pasierb nie utrzymuje kontaktów, lub  pozostaje wręcz we wrogich stosunkach z jednym ze swoich rodziców np. ojcem, natomiast jest wychowywany przez nowego męża swojej matki. Przepis stanowi, że nawet gdyby wówczas żył taki jego od lat niewidziany ojciec, pasierb nie może dziedziczyć po swoim zmarłym ojczymie, który go wychowywał.

Zagadnienie to wymaga pochylenia się nad nim w osobnym wpisie.

V grupa –Skarb Państwa i gmina

W braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

Jest jeszcze szereg dodatkowych warunków dotyczących dziedziczenia wynikających z ustawy np. w zakresie małżonka czy dzieci przysposobionych. Dlatego też ustalenie kręgu spadkobierców i nawet wskazanie właściwych osób we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nie jest proste i wymaga analizowania mnóstwa przepisów. Jeżeli czujesz się zagubiony w sposobie dziedziczenia po bliskiej Ci osobie, zapraszamy do kontaktu z kancelarią adwokat Joanny Gałdzewicz specjalizującej się w sprawach spadkowych. Adwokat przygotuje wszelkie dokumenty oraz doradzi najlepsze rozwiązanie prawne. Sporządzi również wniosek o stwierdzenie nabycia spadku i będzie reprezentowała klienta w sądzie, tak aby żaden szczegół zawiłej sprawy o stwierdzenie nabycia spadku nie został pominięty i aby stwierdzenie dziedziczenia zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Dziedziczenie z testamentu

Rodzaje testamentów

Wyróżniamy testamenty zwykłe i szczególne. Testamenty szczególne różnią się od zwykłych tym, że  tracą moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Przy czym bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas, w ciągu którego spadkodawca nie ma możności sporządzenia testamentu zwykłego.

Do testamentów zwykłych zaliczamy:

• testament własnoręczny (inaczej holograficzny)
• testament notarialny
• testament allograficzny (inaczej zwany testamentem „urzędowym” gdyż w obecności dwóch świadków testator oświadcza swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego).

Testamenty szczególne:

• ustny
• podróżny
• wojskowy

Ważność testamentu, podważenie testamentu

Sąd oceni ważność sporządzonego przez spadkodawcę testamentu, a w razie pozostawienia przez niego kilku testamentów ustali, na podstawie którego z nich nastąpi dziedziczenie. Testament może zostać podważony przed sądem.

Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

– w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

– pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;

– pod wpływem groźby.

Podsumowanie

Jak wynika z powyższego kwestia dziedziczenia, jego kolejności, prawidłowości sporządzonych testamentów jest dość skomplikowana. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości co do ważności odnalezionego testamentu lub innych zagadnień związanych z dziedziczeniem, chcesz podważyć testament przed sądem, uważasz, że spadkodawca w chwili sporządzania testamentu był chory psychicznie, neurologicznie i tym samym miał wyłączoną świadomość lub nie mógł swobodnie podejmować decyzji zapraszamy do kontaktu z kancelarią. Adwokat Joanna Gałdzewicz oceni wszystkie powyższe okoliczności i wskaże sposób na rozwiązanie Twojego problemu prawnego. Pomoże w ustaleniu dziedziczenia w sposób prawidłowy i zadba o Twoje interesy przed sądem.