Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka

W momencie w którym dowiadujemy się, że nasze dziecko może odziedziczyć spadek, w którym znajdują się długi, należy niezwłocznie podjąć odpowiednie kroki. Bardzo częsta jest sytuacja, w której to rodzic najpierw odrzuca spadek, w wyniku czego do spadku obciążonego długami dochodziłoby małoletnie dziecko.

Sposób odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka zależy od konkretnej sytuacji rodzinnej i kolejności odrzucania spadku.

Jak zatem może wyglądać odrzucenie spadku w imieniu dziecka, kiedy potrzebna jest zgoda sądu, a kiedy można załatwić sprawę wyłącznie przed notariuszem, bez postępowania sądowego?

Dlaczego rodzic może chcieć odrzucić spadek w imieniu dziecka?

W pierwszej kolejności należy zastanowić się w jakich sytuacjach dochodzi do odrzucenia spadku.

Przede wszystkim nie można zapominać, iż w skład spadku oprócz aktywów wchodzą również ewentualne zobowiązania. W sytuacji, gdy nie wiemy jakie długi spadkodawcy obejmuje majątek spadkowy, lecz mamy sprawdzone informacje, że na spadek składają się głównie one, wówczas zawsze należy rozważyć odrzucenie spadku oraz dopilnować terminu na złożenie takowego oświadczenia.

Jeżeli spadkobierca odrzuci spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W konsekwencji do dziedziczenia mogą zostać powołane jego dzieci.

Przykład:
Pan Krzysztof dowiedział się, że po śmierci ojca odziedziczył spadek. Z dokumentów wynikało jednak, że zmarły pozostawił przede wszystkim zobowiązania. Krzysztof odrzucił spadek. W konsekwencji do dziedziczenia została powołana jego małoletnia córka. W takiej sytuacji konieczne jest ustalenie, czy i w jaki sposób należy odrzucić spadek również w jej imieniu. Wszystko zależy od wielu okoliczności, o czym poniżej.

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka – od czego zacząć?

Pierwszym krokiem jest ustalenie, dlaczego dziecko zostało powołane do dziedziczenia i kto wcześniej odrzucił spadek.

Ma to znaczenie, ponieważ od 15 listopada 2023 r. obowiązują przepisy, które w określonych sytuacjach ułatwiają rodzicom odrzucenie spadku w imieniu małoletniego.

Przed złożeniem oświadczenia o odrzuceniu spadku, należy ustalić:

• datę śmierci spadkodawcy,
• kto został powołany do dziedziczenia,
• kto i kiedy odrzucił spadek,
• czy oboje rodzice mają władzę rodzicielską,
• czy drugi rodzic zgadza się na odrzucenie spadku,
• czy inne dzieci lub zstępni rodziców również odrzucają spadek.

Te informacje pozwalają ustalić, czy potrzebna będzie zgoda sądu, czy możliwe jest odrzucenie spadku bez wcześniejszego uzyskiwania takiego zezwolenia.

Kiedy nie trzeba uzyskiwać zgody sądu?

To jedna z najważniejszych zmian dotyczących dziedziczenia przez małoletnich.

Jeżeli dziecko zostało powołane do dziedziczenia dlatego, że jego rodzic wcześniej odrzucił spadek, odrzucenie spadku w imieniu dziecka może w określonych warunkach nastąpić bez uzyskania zezwolenia sądu.

Dotyczy to sytuacji, w której:

• rodzic wcześniej odrzucił spadek,
• dziecko zostało przez to powołane do dziedziczenia,
• rodzicowi przysługuje władza rodzicielska w tym zakresie,
• drugi rodzic, któremu również przysługuje władza rodzicielska, wyraża zgodę na odrzucenie spadku albo rodzice dokonują czynności wspólnie,
• spadek odrzucają również inni zstępni rodziców tego dziecka.

Ostatni warunek, ma zapobiegać sytuacji, w której rodzice korzystając z przysługującej im możliwości podejmowania decyzji za małoletnie dziecko byliby w stanie manewrować przypadającym małoletniemu spadkiem w taki sposób, że wpływaliby na korzystniejszą sytuację jednego ze swych dzieci, odrzucając spadek w imieniu innego.

Kiedy potrzebna jest zgoda sądu?

Nie w każdej sprawie rodzic może samodzielnie odrzucić spadek w imieniu dziecka.

Zezwolenie sądu może być konieczne zwłaszcza wtedy, gdy rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku albo gdy nie są spełnione pozostałe przesłanki pozwalające skorzystać z uproszczonej procedury.

Co ważne, przepisy przewidują obecnie możliwość uzyskania zezwolenia w odpowiednim postępowaniu przed sądem opiekuńczym, a gdy zainicjowano już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku – przed sądem spadku.

O tym czy zgoda na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka jest konieczna, decydują konkretne, wyżej określone okoliczności sprawy.

Sposoby odrzucenia spadku w imieniu dziecka

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku wymaga zachowania odpowiedniej formy. Może zostać złożone przed sądem albo przed notariuszem.

Odrzucenie spadku przed notariuszem

Jeżeli w danej sprawie nie jest konieczne wcześniejsze uzyskanie zezwolenia sądu możliwe jest odrzucenie spadku od razu przed notariuszem.

Rodzic składający oświadczenie w imieniu dziecka musi przekazać notariuszowi wymagane informacje dotyczące m.in. władzy rodzicielskiej, zgody drugiego rodzica oraz wcześniejszego odrzucenia spadku.

Odrzucenie spadku przed sądem

Drugim rozwiązaniem jest złożenie oświadczenia przed właściwym sądem.

Jeżeli w sprawie konieczne jest wcześniejsze uzyskanie zgody sądu na dokonanie czynności dotyczącej majątku dziecka, należy najpierw prawidłowo przeprowadzić postępowanie sądowe, a następnie dokonać czynności odrzucenia spadku poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Należy zawsze pamiętać o tym drugim kroku.

Jako adwokat w Warszawie wielokrotnie spotykałam się bowiem z sytuacjami, w których w wyniku zaprzestania dalszych działań przez rodziców po otrzymaniu zgody od sądu, dziecko ostatecznie dziedziczyło spadek. W następstwie czego, należało później ratować skutki powstałego błędu.

Termin sześciu miesięcy

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku co do zasady należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku.

Przepisy przewidują jednak szczególne rozwiązania dotyczące sytuacji, w których odrzucenie spadku wymaga zezwolenia sądu. Jeżeli przed upływem terminu zostanie złożony do sądu wniosek o odebranie oświadczenia, może to mieć znaczenie dla zachowania terminu.

Nie warto czekać do ostatniej chwili. W sprawach spadkowych jeden brakujący dokument lub błędne ustalenie kręgu spadkobierców może znacząco skomplikować dalsze postępowanie.

Jakie błędy są najczęściej popełniane?

W praktyce problemy pojawiają się najczęściej wtedy, gdy rodzic:

• zakłada, że skoro sam odrzucił spadek, dziecko automatycznie również nie dziedziczy;
• nie sprawdza, kto jeszcze został powołany do dziedziczenia;
• błędnie oblicza termin sześciu miesięcy;
• zakłada, że zawsze trzeba występować do sądu;
• albo przeciwnie – chce złożyć oświadczenie bez wymaganej zgody sądu i czeka z tym do ostatniej chwili, przez co dochodzi do przekroczenia terminu;
• nie przygotowuje kompletu informacji i dokumentów potrzebnych do złożenia oświadczenia.

Szczególnie istotne jest prawidłowe ustalenie kolejności dziedziczenia. Odrzucenie spadku przez jedną osobę może spowodować, że do dziedziczenia zostaną powołane kolejne osoby, w tym małoletnie dzieci.

Przepisy dotyczące dziedziczenia, odrzucenia spadku i zgody sądu są obecnie bardziej elastyczne niż przed zmianami z 2023 r., ale jednocześnie wymagają dokładnego ustalenia, jaki przypadek zachodzi w konkretnej rodzinie.

Jeżeli wiesz, że w spadku mogą znajdować się długi, nie warto podejmować decyzji wyłącznie na podstawie ogólnych informacji. Właściwa procedura zależy m.in. od tego, kto już odrzucił spadek, ilu jest spadkobierców i czy rodzice dziecka są zgodni.

Każda sprawa jest inna. Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoje interesy oraz interesy Twojego dziecka są właściwie zabezpieczone, umów się na konsultację w Kancelarii Adwokackiej Joanny Gałdzewicz w Warszawie lub w jej filii. Profesjonalna analiza sytuacji pozwoli ustalić, jakie kroki należy podjąć, czy potrzebna jest zgoda sądu oraz jaki sposób odrzucenia spadku będzie właściwy w Twojej sprawie.