Dziedziczenie długów – kiedy można uniknąć odpowiedzialności?

Dziedziczenie co do zasady budzi skojarzenie z otrzymaniem majątku, pewnym przysporzeniem. Jednakże majątek spadkowy to nie tylko rzeczy materialne, ale również zobowiązania spadkodawcy, takie jak zaciągnięte kredyty, pożyczki.

W tym miejscu pojawia się pytanie – ile czasu ma spadkobierca na podjęcie decyzji czy przyjąć spadek? W jaki sposób uniknąć odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego? Co zrobić, gdy nie wiadomo, jak wysokie są długi w spadku?

W polskim prawie istnieją rozwiązania, które pozwalają ograniczyć albo całkowicie wyłączyć odpowiedzialność za długi spadkowe. Ważne jest jednak pilnowanie ustawowych terminów w tym zakresie.

Dziedziczenie długów – jak ograniczyć lub wyłączyć odpowiedzialność za długi?

Dziedziczenie obejmuje zarówno aktywa, jak i pasywa spadku. Oznacza to, że wraz z majątkiem zmarłego na spadkobiercę mogą przejść również określone zobowiązania.

Spadkobierca ma zasadniczo trzy możliwości:

• przyjąć spadek wprost – wtedy odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia,
• przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiedzialność za długi jest ograniczona do wartości odziedziczonego majątku,
• odrzucić spadek – osoba odrzucająca spadek jest wyłączona od dziedziczenia, czyli traktowana tak jakby nie dożyła otwarcia spadku.

Odrzucenie spadku – sposób na całkowite uniknięcie długów

Jeżeli spadkobierca wie lub ma uzasadnione podejrzenie, że spadek jest zadłużony, może rozważyć odrzucenie spadku. Oczywiście powinien przemyśleć jakiej wartości majątek oprócz długów pozostawił spadkodawca oraz czy te informacje są pewne.

Skutkiem odrzucenia jest wyłączenie danej osoby od dziedziczenia. Nie otrzymuje ona zatem żadnego majątku wchodzącego w skład spadku. Co ważne, w jej miejsce mogą wejść kolejne osoby powołane do dziedziczenia – na przykład jej dzieci.

Odrzucenie spadku nie oznacza więc automatycznie, że problem znika. Jeżeli rodzic odrzuci spadek, powinien to również uczynić w imieniu małoletnich dzieci.

Termin na odrzucenie spadku

Co do zasady oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Nie musi to być zatem moment śmierci spadkodawcy. Może to być np. chwila, w której dowiadujemy się, że inny spadkobierca poprzedzający nas w dziedziczeniu, odrzucił spadek. W tym momencie uruchamia się 6-miesięczny termin na odrzucenie spadku.

Nie warto czekać do końca sześciomiesięcznego terminu. Przygotowanie dokumentów, ustalenie kręgu spadkobierców czy sytuacja, w której w sprawie występują małoletnie dzieci, może wymagać dodatkowych czynności.

Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza – ograniczenie odpowiedzialności

Nie każdy spadkobierca musi od razu decydować się na odrzucenie spadku.

Jeżeli spadek zostanie przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona do wartości aktywów spadku. Odpowiedzialność spadkobiercy nie powinna zatem przekraczać wartości tego, co wchodzi do spadku.

To rozwiązanie powinno być wiodącym w sytuacji, gdy nie znamy wszystkich zobowiązań zmarłego.

Co ważne, jeżeli spadkobierca w ustawowym terminie nie złoży oświadczenia o przyjęciu ani o odrzuceniu spadku, wówczas z mocy prawa następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Przykład – spadek z nieznanymi długami

Wyobraźmy sobie, że po śmierci ojca jego syn, który nie miał z nim kontaktu od lat, dowiaduje się od rodziny, że w skład spadku po ojcu wchodzi mieszkanie, oszczędności i samochód. Jednocześnie pojawiają się informacje o niespłaconych kredytach i pożyczkach. Syn nie zna dokładnej wysokości zobowiązań. W takiej sytuacji nie powinien podejmować decyzji wyłącznie na podstawie niesprawdzonych informacji. Należy ustalić, jakie są możliwe zobowiązania, kto jest powołany do dziedziczenia oraz jakie skutki będzie miało odrzucenie albo przyjęcie spadku. W zależności od konkretnych okoliczności rozwiązaniem może być odrzucenie spadku albo przyjęcie go z dobrodziejstwem inwentarza.

Stwierdzenie nabycia spadku a poświadczenie dziedziczenia

Warto odróżnić decyzję o tym, czy spadek przyjąć lub odrzucić, od późniejszego formalnego potwierdzenia, kto jest spadkobiercą.

Stwierdzenie nabycia spadku następuje w drodze postępowania sądowego. Z kolei w określonych sytuacjach, najczęściej tam gdzie nie występuje konflikt między spadkobiercami co do sposobu dziedziczenia,  można uzyskać u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia.

Nie należy jednak czekać na stwierdzenie nabycia spadku, aby dopiero wtedy zastanawiać się nad odrzuceniem spadku. Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku biegnie niezależnie od tego, czy przeprowadzono już postępowanie spadkowe.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć:

• przed Sądem
• u notariusza

Zawsze obowiązuje termin 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku.

Najczęstsze błędy

W sprawach dotyczących długów w spadku częstym problemem jest niewłaściwe działanie lub zaniechanie.

Szczególnie ryzykowne jest:

• przekonanie, że „skoro nie ma jeszcze sprawy w sądzie, to nie trzeba nic robić”,
• czekanie z decyzją do ostatnich dni sześciomiesięcznego terminu,
• założenie, że odrzucenie spadku przez rodzica automatycznie kończy sprawę jego dzieci,
• podpisywanie dokumentów bez ustalenia ich skutków,
• podejmowanie decyzji wyłącznie na podstawie informacji przekazanych przez wierzyciela.

W sprawach spadkowych termin i prawidłowa forma czynności mają ogromne znaczenie. Szczególnej ostrożności wymagają sprawy, w których jednym ze spadkobierców jest małoletni.

Kiedy warto skonsultować sprawę z adwokatem?

Jeżeli wiesz, że zmarły miał zobowiązania albo podejrzewasz, że spadek może być zadłużony, warto przeanalizować sytuację przed podjęciem decyzji.

Adwokat może pomóc przede wszystkim w:

• ustaleniu kręgu spadkobierców,
• analizie dostępnych informacji o majątku i długach,
• ocenie skutków przyjęcia lub odrzucenia spadku,
• ustaleniu, jaki termin obowiązuje w konkretnej sprawie,
• przygotowaniu odpowiednich dokumentów,
• przeprowadzeniu sprawy dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku.

Dobrze przeprowadzona analiza pozwala podjąć decyzję świadomie.

Spadkobierca może odrzucić spadek albo przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, które ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadkowych.

Najważniejsze jest jednak to, aby nie przeoczyć ustawowego terminu na odrzucenie spadku. Po jego upływie bowiem z mocy prawa spadkobierca nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoje interesy są zabezpieczone, umów się na konsultację w Kancelarii Adwokackiej Joanny Gałdzewicz w Warszawie lub w prowadzonej przez nią filii. Adwokat specjalizuje się w prawie spadkowym. Pomoże przeanalizować Twoją sytuację i ustalić plan działania.